CELO 13. KLIMATA AGADO

Orlando Raola

Urĝe agi por kontraŭbatali klimatŝanĝiĝon kaj ĝiajn efikojn (konforme al la Kadra Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Klimatŝanĝiĝo)

CELO 13. KLIMATA AGADO

Por la homoj en la pratempo, la Tero estis sovaĝa, nekonata kaj esence senlima etendaĵo. Naturo provizadis la bezonaĵojn kaj estis tute normale ĉerpi kaj ĉerpi el ĝiaj riĉaĵoj, sen ajna konscio aŭ zorgo pri ilia limigiteco. Pligrandiĝis laŭgrade la homa industrio, vivo fariĝis pli komforta, sed ankaŭ pliiĝis la kvanto da forĵetaĵoj kaj rubaĵo elĵetita je konstanta ritmo.

Subite, la homoj ekkonsciis pri la malbonaj sekvoj de atmosfera malpuriĝo, kiam la aero super Tokio fariĝis nespirebla kaj la nebulo super Losanĝeleso sufokis homojn ĝis morto.

Kompreneble temis pri ŝanĝoj en la lokaj atmosferaj kondiĉoj, en la tiel nomata vetero.

Tamen, hodiaŭ ni alfrontas multe pli drastan kaj timigan aferon, ĉar nun, preterdube, la tutmondaj sciencistoj interkonsentas pri la decida influo de industria homa agado en la ŝanĝiĝo de klimataj kondiĉoj. La faktoj parolas per si mem: plialtiĝo de la averaĝa temperaturo kiel konsekvenco de plialtiĝo de koncentriĝo de forcejaj gasoj, kaj speciale de karbona dioksido (CO2). La konsekvencoj estas okulfrapaj: malapero de glacio dum parto de la jaro ĉe la polusaj regionoj, pli intensaj kaj longdaŭraj veteraj fenomenoj, ŝanĝoj en la vivkondiĉoj de amasego da plantaj kaj bestaj specioj.

La absoluta plejmulto de la scienca komunumo plene konsentas pri ĉiuj ĉi aferoj, sed, tre bedaŭrinde, intermiksiĝas kun la scienco la decidopovo de senskrupulaj politikistoj kaj de riĉaj avaruloj kiuj volas ĉiam pli kaj pli akiri senrigarde de la konsekvencoj, kun nekredebla ignorado de la efikoj de la nunaj agoj sur la bonfarto kaj eĉ vivkapablo de la estontaj generacioj.

La konscio pri la problemo kaj la urĝeco trovi adekvatajn solvojn se ni volas certigi pluvivadon en tiu ĉi planedo bonŝance etendiĝas kaj la voĉoj estas ĉiam pli kaj pli laŭtaj. Unuiĝintaj Nacioj, pere de la Celoj por Daŭripova Evoluigo, kaj UNESKO gvidas la movadon, sed individuoj kaj organizaĵoj dise tra la planedo pli kaj pli montras intereson kaj sindevigon.

Kaj ne temas nur pri paroladoj, analizoj, publikigaĵoj, eĉ se ĉiuj ĉi estas bonvenaj. Ankaŭ ne sufiĉas manifestacii, malsatstriki kaj bojkoti la fikomercistojn, eĉ se tio estas ankaŭ tute en ordo. La granda defio estas adopti multflankan, science bazitan, mezureblan, malferman, demokratian kaj efikan planon por haltigi la poluadon atmosferan, akvan kaj teran, por stabiligi kaj eĉ malgrandigi la kvanton de forcejaj gasoj en la atmosfero, certigante stabiliĝon de la temperaturo, kaj klopodi evoluigi la homan agadon en maniero pli kongrua kun la respekto al la sano kaj bonfarto de la tuta planedo.

La agado por kontraŭbatali klimatŝanĝiĝon devas nepre starti ĉe la komuna intenco eduki la homojn de ĉiuj aĝoj, de ĉiuj landoj, de ĉiuj kulturoj kaj de ĉiuj ekonomiaj niveloj por certigi la plej vastan komprenon pri la faktoj: ne eblas daŭre ĉerpi, ne eblas daŭre celi ekonomian pligrandiĝon en sistemo limigita space kaj laŭ materiaj rimedoj; ne eblas daŭre pritrakti la teran atmosferon kiel senpagan defluejon, kien oni ĵetu ion ajn senzorge kaj senhalte. Ni loĝas en komuna domo, la planedo Tero, kaj ni, la homaro, ne havas aŭ havos alian loĝlokon en la universo dum la antaŭvidebla estonteco. La scienca kaj teknika evoluigo, kiu certigas al plej multe da homoj decan vivon, sen malsato kaj sen malsanoj, en mondo pli paca kaj pli plaĉa, tute maltrafos la celon plibonigi la homan vivon, se mankas la kompreno pri la limoj altruditaj de la naturo.

Jen interesa demando: ĉu la movado celanta al protektado de la planedo kontraŭ klimata ŝanĝiĝo kaj ĝiaj konsekvencoj povas iel esti ligita al la klopodoj de la Esperanto-movado cele al pli justa monda komunika ordo? En la kadro de Unuiĝintaj Nacioj, la reprezentantoj de la mondaj registaroj diskutas kaj analizas, planas kaj denove planas. Ilia agado okazas en pluraj lingvoj: angla, franca, ĉina, rusa, araba kaj hispana. Sed se la komuna strebado cele al haltigo kaj inversigo de la klimataj ŝanĝoj restos nur ĉe la nivelo de registaroj, ni, la ordinaraj teranoj, ne havas esperon pri estonteco. Kaj interalie, ni povas de nun forgesi pri internacia lingvo, ĉar ne estos komuna planedo loĝebla por uzi kaj ĝui ĝin. La movado celanta klimatan justecon devas esti movado de la individuaj unuopuloj en ĉiuj landoj de la mondo.

Tial oni povas trovi rektan konekton inter la celoj de esperantistoj kaj la celoj de la movado por klimata justeco. Ni povas provizi alternativan vojon por komunikiĝo inter ĉiuj homoj kiuj interesiĝas pri vivipova estonteco sur la planedo Tero. Ĉu temas nur pri “faka agado”? Ne, tiu ĉi problemo tuŝas ĉiujn fakojn kaj tavolojn de la socio. Ĉu temas pri politika aŭ sociekonomia afero? Ne. Senrigarde de via politika vidpunkto kaj de via ekonomia aŭ socia pensmaniero, vi estos same tuŝita de la aliigo de la klimato sur la planedo. Temas pri vere “neŭtrala kaj internacia fenomeno”.

KION FARI?

Nia antaŭa ĉapitro, pri respondecaj konsumado kaj produktado, donas multajn ideojn kaj sugestojn rilate al tiuj temoj, kiuj rekte rilatas al la demando pri klimatŝanĝiĝo. Konsideru ankaŭ la jenajn punktojn.

Unuope:

  1. Verdigu vian pendoladon. Se vi regule (aŭ neregule!) vizitas oficejon, lernejon, laborejon: uzu trajnon aŭ aŭtobuson anstataŭ aŭtomobilon, uzu biciklon anstataŭ trajnon aŭ aŭtobuson.
  2. Manĝu malpli da viando.
  3. Hejtu vian domon saĝe: uzu programeblan termostaton; instalu ekonomian hejtilon; bone izolu la murojn, tegmentojn kaj fenestrojn.
  4. Uzu energiŝparajn ampolojn.
  5. Lavu vestojn en malvarma akvo laŭeble.
  6. Uzu renovigeblan energion.
  7. Investu en klimatkonsciaj entreprenoj.
  8. Subtenu klimatkonsciajn junularajn organizojn.
  9. Se vi vojaĝas al Esperanto-kongreso, uzu vian tempon tie ĝis maksimumo: tia vojaĝo fariĝu investo en via esperantisteco.
  10. Subtenu klimatkonsciajn politikistojn kaj politikajn partiojn.

Grupe:

  1. Ekzistas amaso da materialo pri klimatŝanĝiĝo en preskaŭ ĉiu lingvo, inkluzive Esperanton. Estus bone se via loka Esperanto-grupo akirus materialon pri la temo en Esperanto, kaj eĉ pli bone, se ĝi komune kreus novan materialon – kaj disanoncus tiun iniciaton en la gazetaro kaj ĉe sociaj medioj.
  2. Petu la membrojn de via klubo kune partopreni en diskuto kaj klarigo pri klimatŝanĝiĝo de la vidpunkto de iliaj profesioj.

Lande:

  1. Uzu ĉiujn rimedojn de via landa asocio (precipe ĝiajn membrojn!) por eduki la esperantistojn pri la graveco de laboro kontraŭ klimatŝanĝiĝo.

KION LEGI?

Artikoloj pri klimatŝanĝiĝo el Le monde diplomatique https://eo.mondediplo.com/mot1058.html

Kien la klimato? Eldonis MAS: Monda Asembleo Socia.