CELO 3. BONA SANO KAJ BONFARTO

Christoph Klawe
(Universala Medicina Esperanto-Asocio: UMEA)

CELO 3. BONA SANO KAJ BONFARTO

Por efike antaŭenigi bonan sanon kaj bonfarton gravas klare ekkoni la plej grandajn internaciajn defiojn, kiujn la homaro nun rilate al sano konfrontas. Bona sano por ĉiuj bezonas stabilajn vivcirkonstancojn.

Klimatŝanĝoj kaj veterkatastrofoj same kiel malpaco dum la historio de la homaro daŭre kaŭzis migradon de grandaj amasoj da homoj. Tiu problemo estas plej aktuala ankaŭ nuntempe.

Grandaj migrantaj homamasoj kaŭzas gravajn sanrilatajn problemojn.

Unu el la plej gravaj progresoj por antaŭenigi la sanrilatan bonfarton de la homaro estis la venko kontraŭ infektaj malsanoj pro la invento de efikaj medikamentoj kaj vakcinoj.

Estas granda risko de la eksplodo de epidemioj en rifuĝintejoji. Por havi superrigardon pri la sanstato de rifuĝintoj, peri vakcinadojn kaj havi la eblecon tuj komence trakti ekestantajn epidemiojn necesas havi fortajn internaciajn sanorganizojn, kiuj sukcesas labori trans naciaj limoj.

Alia granda tasko por ĉiuj nacioj rezultas el epidemioj aŭ pandemioj pro jam konataj aŭ novaperintaj patogenoj. Eventoj, kiuj okupis la tutan mondan komunumon dum la lastaj jaroj, estis la diversaj eksplodoj de Ebolo-epidemioj en centra Afrikoii, la Zika-virusa epidemio en Braziloiii, la SARS-epidemioiv, aŭ, plej aktuale, la pandemio KOVIM-19, t.e. la koronavirusa malsano, komenciĝinta en la jaro 2019.v

El la ĝisnunaj pripensoj estas evidente, ke komuniko inter nacioj por efike organizi kunan helpon al la ĝin bezonantaj same gravas kiel la fakto, ke oni sukcesas peri informojn al la koncernitaj grupoj kaj individuoj memvi. Hodiaŭ nur malmulte atentita estas la fakto, ke ofte ekzistas gravaj problemoj de lingva interkompreno ene de internaciaj helptaĉementojvii, kiuj malhelpas efikan kunlaboron. Ĝuste pro tio gravis la ampleksa historio de la provoj de Esperantistoj antaŭenigi la disvastigon kaj uzon de Esperanto ene de la Ruĝa Krucoviii – provoj, kiuj bedaŭrinde ne estis sukcese revivigitaj post la dua mondmilito. Helpprogramoj en regionoj trafitaj de gravaj krizoj ofte malsukcesas, ĉar lingvaj baroj ne povas esti forigitajix.

Kompreneble ni kredas ĝis nun, ke Esperanto povus esti bona solvo de komunikproblemoj ene de internaciaj helporganizoj kaj por peri informojn al multlingvaj loĝantaroj aŭ venki lingvajn barojn inter diversaj grupoj de migrantoj.

Tamen tre verŝajne oni devas alkutimiĝi al la fakto, ke lingvaj problemoj jam baldaŭ ankaŭ estos bone solvitaj per teknikaj rimedoj kiel tradukilo-apoj.

Ekzistas ankoraŭ aliaj taskoj por plibonigo de sano, kiuj gravas por la tuta mondo, kiel ekzemple la redukto de ĉiutaga salenigox aŭ la lukto kontraŭ diabetoxi.

Kion la unuopa esperantisto povas fari por antaŭenigi la UN-celon pri sano kaj bonfarto?

Kompreneble ŝi aŭ li devus komenci ĉe si mem kaj vivi sanan vivon laŭ la kutimaj rekomendoj (grava paŝo estus redukti la salokvanton en manĝaĵoj ĝis malpli ol 5 gramoj ĉiutage).

Ŝi aŭ li devus daŭrigi la paclaboron laŭ la interna ideo de Esperanto.

Ŝi aŭ li devus pripensi apogon de internacia organizo, kiu okupiĝas pri sano, helpo en krizregionoj aŭ tiurilata internacia kunlaboro. La apogo povas okazi per financa fortigo, disponigo de individua laborforto aŭ prefere ambaŭ.

Esperanto-parolantaj medicinistoj devus aliĝi al UMEA por fortigi la pozicion de nia asocio en la medicina mondo.

Ili devus preter la ĉiutagaj devoj aparte atenti plulertiĝadon pri medicina helpo kaze de humanitaraj katastrofoj kaj mikrobiologio kaj disponigi siajn proprajn kapablojn.

Plibonigo de la aktuala situacio eblas. La mondo daŭre pozitive progresasxii, kaj estas nia kuna tasko apogi tiun evoluon.

KION FARI?

Unuope:

  1. Vivu sanan vivon: estu bona ekzemplo por viaj konatoj, infanoj, kolegoj.
  2. Laboru por paco per Esperanto: kompreno kaj kunlaboro helpas sanon.
  3. Subtenu internaciajn organizojn kiuj laboras por sano kaj sana socio. Tion vi povas fari finance kaj ankaŭ kiel volontulo.
  4. Se vi estas medicinisto, aliĝu al via faka organizo, la Universala Medicina Esperanto-Asocio (UMEA): http://umea.fontoj.net/

Grupe:

  1. Trovu lokajn organizojn kiuj okupiĝas pri publika sano; proponu vian kunlaboron.
  2. Kunlaboru kun lokaj Esperanto-grupoj en aliaj partoj de la mondo, por kompari sansistemojn, ekscii pri iliaj kondiĉoj, trovi komunajn projektojn.
  3. Kiel bona estas via scio de terminoj pri sano? Plibonigu la lingvoscion en via grupo kaj samtempe persvadi la membrojn ekinteresiĝi pri la temo.
  4. Kion faras internaciaj organizoj pri sanecaj demandoj – ekzemple la Monda Organizo pri Sano? Esploru la reton kaj dividu kun viaj grupanoj la informojn. Traduku ilin en Esperanton.

Lande:

  1. Esploru la eblecon starigi kunlaboron inter via landa asocio kaj tiu en alia lando ĉirkaŭ sanecaj demandoj, komencante per kontakto kun medicinistoj-esperantistoj en la du landoj.
  2. Trovu la medicinistojn en via landa asocio kaj konvinku ilin aliĝi al UMEA.

—————————–

i Vidu ekz. Kerry Shannon k aliaj, Cholera prevention and control in refugee settings: Successes and continued challenges. PLoS neglected tropical diseases, 13 (2019) 6.

ii Paul Shears k Carrie Garavan, The 2018/19 Ebola epidemic in the Democratic Republic of Congo (DRC): Epidemiology, outbreak control, and conflict. Infection Prevention in Practice, 2 (2020) 1, art. 100038.

iii Gubio S. Campos, Antonio C. Bandeira k Silvia I. Sardi, Zika virus outbreak, Bahia, Brazil. Emerging infectious diseases, 21 (2015) 10: 1885.

iv Dan Feng k aliaj, The SARS epidemic in mainland China: Bringing together all epidemiological data. Tropical Medicine & International Health, 14 (2009): 4-13.

v https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019, rigardita 16.2.20.

vi Sara Waring, Michael Humann k Natasha Dawson, Facilitators and barriers to effective information sharing during international disaster response. Journal of Emergency Management, 17 (2019)6: 469-486.

vii Sergio Edgardo Castillo, The English language in the military: A study of peacekeepers, en Darío Luis Banegas k aliaj, Authenticity in ELT, 2017, 22-31.

viii https://www.icrc.org/en/doc/resources/documents/article/other/57jn53.htm, rigardita 23.2.20

ix https://translatorswithoutborders.org/survivors-of-cyclone-idai-33-do-not-have-information-they-understand, rigardita 16.2.20

x https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/salt-reduction, rigardita 23.2.20

xi https://ourworldindata.org/grapher/diabetes-prevalence, rigardita 23.2.20

xii https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/The_World_as_100_People.png, alrigardita 23.2.20